Autor: rpintosmtnez

  • «COLECTÂNEA INTERNACIONAL»

    xiii
    entre o sonho e a realidade

    Entre o olvido e unha viaxe a ningunha parte

    «Él, por su parte, seguía defendiendo su inocencia ante las acusaciones de misantropía y misoginia. No era, a su juicio, ni una cosa, ni la otra, pero seguía «no amando» a la raza humana. Más que no amarla, desconfiaba de la misma y le tenía muy poca fe. Por mezquina, estúpida, arrogante y ególatra. La frase que más repetía a ese respecto era que, una vez que la raza humana se extinguiera, el planeta entero lo agradecería.

          Sabía reconocer, cómo no, los logros humanos, pero le costaba digerir que habiendo alcanzado el espacio o realizar cirugía a corazón abierto, por ejemplo, se perdía en miserias de toda índole como el poder y la avaricia; cómo levantando obras descomunales, arquitecturas imposibles y elevar el arte a cuotas inimaginables, era capaz de desarrollar un odio tan exacerbado hacia su prójimo; de ningunear e ignorar toda sapiencia y genialidad para rendirse y seguir ciegamente a engendros megalómanos y sociópatas; de aplaudir al necio y despreciar al sabio; de olvidar la verdad y entregarse a las fantasías de las falsas promesas y las más deleznables mentiras; presumir de raciocinio para luego dejarse embaucar por la ilógica falta de criterio; de salir en tromba en pos de la solidaridad, para luego dejar morir de hambre por oscuros intereses o el simple y llano mero hecho de no querer repartir; de matar a sangre fría sin motivo aparente; buscar la confrontación donde solo hay paz; crear sus propias guerras para no ser menos… ¿Cómo era todo ello posible? ¿En qué punto la contradictoria naturaleza humana se detenía?»

          Isto é un extracto do meu último traballo, aínda non publicado, titulado La sal de las lágrimas. Por que introduzo-o no mesmo comezo desta miña cativa aportación a XIII COLLECTÂNEA INTERNACIONAL, ENTRE O SOÑO E A REALIDADE, porque creo que o lector avezado saberá recoñecer o oportuno do extracto. 

          De entre os poucos, pero creo que dabondo e escollidos, hai-nos quen afirman que o tema elixido para esta Colectânea, ENTRE O SOÑO E A REALIDADE, está mesmo pensado para a miña  torpe pluma e escaso maxín, porque seica son un soñador cos pes pouco apegados o chan. Outros, pola contra, acúsanme de esgrimir un estilo tan basto como a mesma realidade. No entanto, quen mellor me coñeza, xurará que son un soñador que non esquiva o mundo real, pois alegará que estou máis próximo á misantropía ca filantropía. Esta argumentará que o que eu sosteño, non é máis que un soño, unha quimera mesma, namentres a misantropía é máis acorde ao xénero humano, pois no corazón deste aniña máis esta última que o soño de amar o próximo. Con todo, gustaríame empezar cun conto, ou pode que varios contos, bonito o bonitos, preto ou pretos a un soño. Pero ollo!, non son ningunha andrómena, son contos reais e, a realidade, como se di, sempre, ou case sempre, supera a ficción.

          Ante todo quero poñervos en antecedentes. Fai pouco que rematei de ler ou, mellor dito, de reler por cuarta ou quinta vez, un libro que me ten engaiolado dende a primeira vez que os meus ollos pousáronse sobre el. O seu título en castelán é, Una breve historia de casi todo,  de Bill Bryson. Non lin ata o de agora mellor introdución a obra literaria algunha, alomenos en canto ensaio, de todo canto teño lido, que segue sendo pouco, pero que me deu dabondo para escribir todo canto até o de agora teño escrito: pois no pracer de escribir, acóchase o pracer de ler. Quería aclarar este punto, pois os contos que quero contarvos é sacado dese libro. Non é o meu propósito que alguén acusárame de cometer plaxio.    

          Soñemos ou supoñamos que nos atopamos no ano 1860, na época na que un tal Edmon Halley y os seus amigos Chrstophher Wren e Robert Hooke apostaban nun café de Londres sobor da cuestión da forma da rotación da Terra o redor do Sol: se era circular ou elipsoidal. Semellante reunión anecdótica acabaría desembocando nos Principa de Isaac Newton, o cálculo do peso do noso planeta por parte de Henry Cavendish, e moitos máis logros incríbeis da humanidade. Namentres, na illa Mauricio, situada no océano Índico a uns 1300 km da costa de Madagascar, estábase a desenvolver un fito bastante menos filantrópico. Nese lugar, pode que algún mariñeiro ocioso, máis ben lacazán que traballador e de seguro esquecido, xunto ou en complot con outros da súa especie e probablemente con axuda inducida dalgún que outro animal doméstico, enfastiados ou a saber por que diantres, deulle por acosar e matar até o último dos dodos.

          E preguntarase o amábel lector, que é un dodo? Pois seica é unha ave non voadora de carácter confiado, pero sen talento para as carreiras, incapaz de fuxir a lume de carozo perante o acoso do mariñeiro ocioso, lacazán e esquecido e os seus secuaces, que semellaban atopar divertimento no acoso e derribo até a morte dunhas aves que o seu único delito fora vivir millóns de anos illadas pacificamente nunha illa perdida preto das costas de Madagascar no océano Índico, e non estar preparadas para a estupidez humana.

          É toda unha contradición, case nada ou ren sabemos dos derradeiros intres do derradeiro dodo. O único que poden afirmar, quen destas cousas entenden, é que a extinción do dodo a mans do ser humano, produciuse máis ou menos ao mesmo tempo que un ser humano daba a coñecer para posteridade os Principa.

          Outro caso paradigmático é o do periquito de Carolina. Pode que un dos paxaros máis fermosos e sorprendentes que nunca vivira en Norte América que, no seu máximo esplendor, só foi superado en número polas pombas migratorias. De cor verde esmeralda e cabeza dourada, o periquito de Carolina, foi, por desgraza, ademais de fermoso, considerado unha praga polos campesiños, é dicir, polos colonos invasores alén dos mares.. Estes, axiña decatáronse do doado que resultaba cazar esas aves, pois tiñan o costume de voar en bandadas moi densas e remonta-lo voo ó oír un tiro de arma de fogo, para de novo volver en voo rasante a ver o que lles acontecera aos seus camaradas caídos. A caza destes coitados paxaros foi tan implacábel que o derradeiro periquito de Carolina, chamado Inca, morreu en catividade no Zoolóxico de Cincinnati en 1918, menos de catro anos logo de morrer a derradeira pomba migratoria no mesmo parque.

          Mais, non só os campesiños, os colonos ou os mariñeiros lacazáns e esquecidos teñen a ben a práctica do exterminio doutras especies, neste caso paxaros, por aburrimento, diversión, pracer ou interese, senón que pro-homes e máis dun coas luces da ciencia, tamén dedicáronse con afán a borrar da face da terra criaturas que nunca mal algún fixeran. No caso dos campesiños, colonos ou mariñeiros esquecidos, poderiamos botarlle a culpa á ignorancia, o pouco entendemento e coñecemento dos seus escasos miolos; emporiso, que alegar no caso dos pro-homes e pseudo-científicos?

          Tal vez, para explicar este último caso, ímonos referir a un insólito caso por tratarse dun persoeiro, máis que insólito, único: o segundo barón de Rotschild, Lionel Walter Rosthschild, quen viviu toda a súa vida, de 1868 a 1937, recluído na á destinada ós nenos da súa mansión de Tring, en Buckinghamshire, sen aparentemente ren cambiar do seu mobiliario da infancia até o insólito feito de seguir durmindo na súa cama da nenez, a pesar de que chegaría a pesar 135 quilogramos. Abraiado, amábel lector?… pois a cousa non queda aquí.

          Eu penso que por desgraza a súa paixón foi a historia natural. E explicareime. Ese desexo, esa paixón, levouno o paroxismo da acumulación e posesión de calquera cousa, converténdose nun coleccionista enfermizo. Aos catro puntos cardinais enviou inxentes hordas de homes adestrados para abrirse camiños polos sitios e lugares más inhóspitos da Terra en busca de novos espécimes, sobre todo os voadores. Recompilados en caixas ou caixóns eran enviados a finca de Rothschild en Tring, onde unha morea de xente, suponse que cualificada, rexistraba-o e analizaba-o todo, producindo máis e máis libros, artigos, monografías… seica un total de 1200. A fábrica de historia natural de Rothschild procesou más de dous millóns de espécimes e engadiu 5000 especies de criaturas aos arquivos da ciencia.

          Con todo, a colección de Rothschild non foi nin moito menos a máis extensa, nin a que contou coa mellor financiación do século XIX. Esa honra, seica detena outro coleccionista británica tan rico e enfermizo como o seu sucesor, Hugh Cuming, que chegou a construír, na súa obsesión, un transatlántico, o cal dotou da súa correspondente tripulación, para navega-los sete mares co fin de recoller todo canto puideran atopar. Entre as súas innumerábeis coleccións, a máis célebre foi a que lle pasou a Darwin, a quen serviulle de base para o seu estudio fundamental. Con todo, Rothschild ostenta o título de coleccionista máis científico da súa época, pero, por desgraza, tamén o máis mortífero. 

          Cando o segundo barón de Rotschild interesouse por Hawai, foi o principio do fin para o arquipélago, alomenos e canto a súa fauna refírese. Coma no caso dos dodos, millóns de anos de illamento de nada serviron para a voracidade enfermiza do nomeado segundo barón de Rotschild. E, como non, os seus ollos fóronse a pousar nas aves. A traxedia destas aves hawaianas, non só era o seu peculiar, desexable e raro carácter, senón que, coma os dodos ou o periquito de Carolina, adoitaban ser pateticamente doadas de cazar. Acachoupado por timidez nas copa das árbores koa, o pimpín maior de análogo nome a árbore, sempre que alguén imitara o seu canto, abandonaba de contado o seu abeiro baixando a terra nunha mostra de benvida. O derradeiro da especie desapareceu no 1896, matou-no o maior asasino a soldo dos recolledores de especies do segundo barón de Rothschild, Harry Palmer, logo de cinco anos da desaparición do seu curmán o pimpín menor de koa,  un paxaro dunha rareza tan sublime que só chegouse a verse un: quen o matou para a colección de Rothschild. En apenas unha década que durou esta depredación, calculase que desapareceron unhas nove especies de aves hawaianas como mínimo. 

          Por suposto, nin Rothschild nin Cuming foron os únicos con ese afán de capturar aves a calquera prezo, incluíndo a morte. Hóuboos aínda máis implacábeis. Cando outro famoso coleccionista chamado Alanson Bryan decatouse, no 1907, de que matara as tres últimas espécimes de man negra, unha especie de ave de bosque que só facía unha década que fora descuberta polo ser humano, comentou que a noticia de semellante «alarde» enchera-o de «ledicia».

          Seguindo coas aves, pode que non acho xeito de comprender condutas tan miserábeis, por máis que se adoite a escusa-las e xustifica-las a prol da ciencia e dunha época. Como as demais aves aquí citadas, a papuxa de Bachman, oriúnda do sur dos Estados Unidos, famosa polo seu belido canto, cunha poboación máis ben escasa, foi diminuíndo até desaparecer aló polos anos trinta do século pasado, pasando varios anos sen que ninguén volvera a ver un só exemplar. Logo, no 1939, por unha coincidencia moi afortunada, dous «amantes» dos paxaros que vivían en localidades moi afastadas unha da outra, atoparon superviventes solitarios con só dous días de diferencia. Ambos mataron-nas.  

          Non só as aves sufriron os rigores da estupidez humana. Aló polo 1890, o estado de Nova Iorque recompensaba con cartos a caza do puma, por máis sabido que era que esta especie animal estaba preto da extinción. E non só o estado de Nova Iorque, senón máis dun dos que conformaban a Unión que, ata os anos corenta, subvencionaba a caza indiscriminada de calquera predador. Como a Virxinia Occidental, que concedía unha beca anual a quen presentase o maior número de animalias mortas. É dicir, case que calquera cousa que non se criase nas granxas ou non se tivese como animal de compañía, na súa acepción máis liberal.

          Pero esta  «teima» polas matanzas e o exterminio, no só é privativo dos EE.UU., na Australia do século XX, remunerouse a persecución a morte do tigre de Tasmania (o tilacino), un animal parecido a un can con raias de tigre polo lombo, até pouco antes de que morrera o derradeiro. Se un quer, hoxe, ver o derradeiro membro da especie única dos grandes marsupiais carnívoros dos tempos modernos, terá que achegarse ao Museo e Galería de Arte de Tasmania, Australia, e contentarse cunhas poucas fotografías e unha vella filmación de 61 segundos. Cando o derradeiro tilacino supervivente morreu, tiraron con el ao lixo o cabo dunha semana.

          Asusta formular certas cuestións acerca de nós, os seres humanos. As desaparicións da Idade da Pedra e as de épocas máis recentes son en realidade parte dun só acontecemento de extinción, segundo os entendidos neses mesteres, coma o paleontólogo da Universidade de Chicago David Raup, que deixo dito que a taxa básica media de extinción na Terra ao longo da historia biolóxica foi dunha especie cada catro anos. Segundo manteñen uns tales Richard Leaky e Roger Levin no seu libro A sexta extinción, a extinción causado polo ser humano pode ser até 120000 veces meirande. O máis probábel e posíbel é que os humanos son unha moi mala noticia para as demais formas de vida e o mesmo planeta.

          Poderiamos considerar este conto ou contos que acabo de expoñer coma unha historia ENTRE O SOÑO E A REALIDADE? Polo que deduzo, se alguén ou algo tivese a brillante idea de deseñar un organismo para que coidara a vida no noso cosmos solitario, para controlar cara onde vai e manter un rexistro de onde estivo, debería descartar coma elección ao ser humano. No entanto, é un paradoxo pensar que fomos elixidos polo destino, a providencia ou como queiramos que o chamemos. Parece ser que sómo-lo mellor que hai e que podemos ser todo o que hai. É unha inquedanza pensar que somos a meirande proeza do universo vivinte e, a súa vez, o seu maior pesadelo.

          Arrepíame a idea de que non temos nin idea do que estamos a facer. Ninguén sabe cando empezamos a facer o que estamos a facer e como isto afectará ó futuro. O que si sabemos é que só temos un planeta e que só unha especie, nós, ten a capacidade de cambia-las cousas. É unha bendición, unha verdadeira milagre que esteamos aquí; nós e calquera ser vivo. Xerar vida, calquera que sexa, é todo un triunfo e, coma humanos somos dobremente afortunados. Non só gozamos do privilexio da existencia, senón a capacidade singular de aprecia-la e comprende-la e, até incluso, de mellora-la, e perdémonos na nosa arrogancia até o punto de moldearnos deuses a nosa imaxe e semellanza. Deuses só nosos.

          Chegar ata esta posición de «privilexio» levounos pouco tempo. O Home moderno, o denominado sapiens sapiens, chegou a este planeta «antonte», pois levamos aquí vivindo só un 0,0001%, máis ou menos, da historia da Terra, e este fito, tan curto no tempo el, só acádase cunha cadea interminábel e incríbel de boa sorte. Un tempo e unha sorte que non valoramos, que directamente ignoramos, convencidos como estamos de que este planeta é noso, cando en realidade só estamos aquí de paso, e nunca coma propietarios, senón coma inquilinos.  

          Gustaríame que o que acabo escribir, que o conto ou contos que dixen ía contar, fora, iso, un conto ou contos. Ou máis ben un soño xa que estamos a falar entre o soño e a realidade. Un soño que como a traxedia grega ou esas fábulas morais aprendéranos algo, como a non querer te-lo mellor, senón a querer ser mellor; a educarmos a conciencia de que o planeta non é noso, senón que nós pertencemos a el; que a mellor ferramenta que temos para acada-lo somos nós mesmo, e que o mal non reside na ausencia do ben, aínda que eu sexa dos convencidos de que así é, senón na nosa intrínseca estupidez. 

          Por desgraza, este conto ou contos que acabo de contar corrobora esta última afirmación e lonxe está de ser un soño: é a realidade crúa relatada por xente moito máis sabia que eu, e ás que deberíamos facer moito máis caso, pois é a única que pode encamiñarnos cara a luz dende a caverna da estupidez. Eu só quero, sen querer parecer ren arrogante, aporta-lo meu pequeno raio de claridade recollendo a sabedoría que un libro tentou aniñar na miña mente, miña conciencia e o meu corazón. Non son tan soberbio para pensar que por máis veces que lea un libro, todo o seu contido e todo canto quéreme transmitir, vai ficar indefinidamente na miña mente, pero quero pensar, porque así tamén o lin, que do lido, unha mente media, quédase cun 25% e, do copiado ou escrito, un 30%. Teño lido algo e podería darme satisfeito se esta bagaxe lectora ficara en min con esas porcentaxes. Isto si que sería un soño!

          Mais a realidade, teimuda ela, séguenos a marca-lo paso, coma se o ser humano non tivera remedio, e eu teimo que así é. Hai-nos máis esperanzados e apostan pola fe asegurando que chegados á beira do abismo, recapitularemos e rectificaremos para acabar salvándonos. Outro bonito conto, un soño máis preto dunha quimera que dunha realidade. Chegamos aquí apenas fai uns días, e dicir, como adoita dicirse, o outro día, e permaneceremos aquí pode que até pasado mañá ou, no mellor dos casos, a vindeira semana. E non porque estea escrito, ou sexa, porque é o noso destino, nin sequera porque as extincións biolóxicas son parte mesma desta experiencia na Terra, senón porque nós mesmos cavaremos as nosas propias fosas mortais. Que ninguén que isto lea se anoxe comigo, moitos son os que prognostican que este mundo iríalle mellor con nós fora del.

          Dende o comezo da nosa andaina por estes lares fomos deixando, para ben o para mal, a nosa pegada. Fomos transformando a natureza, a nosa contorna, cos medios que tíñamos ao noso alcance ou aqueles que fomos creando, inventando e até enxeñando. E dicir, fomos creando o que se coñece por cultura. E ren ten de malo crear cultura. Ben o contrario… pero até que punto fómo-la creando axeitadamente, na forma de acomodar a natureza e a contorna a nós, ou de nós integrarnos, fusionarnos con  estas dúas últimas? Sería un conto, case que un soño, dabondo máis bonito, un soño en realidade, que nós adaptarámonos ao que nos foi dado e non transformar este agasallo en obxecto do noso egoísta interese.

          Até aquí, só mencionei as desventuras por exterminio forzado a mans do ser humano de apenas sequera media ducia de aves. Pero, canto xa exterminamos e fomos destruíndo, esnaquizando, ao longo de todo este curto periplo dende que andamos por aquí? Xa quedou exposto. Mais se detémonos nestes tempos, dende logo, a destrución é demoledora, case que inesgotábel, sen parangón. Calquera mente medianamente informada dará boa conta do que estou a afirmar: revolución industrial, revolución tecnolóxica, quecemento global, etc.

          Por último quixera rematar como comecei, referíndome ao libro que ao principio deste facía alusión e, concretamente a súa introdución. Se as pasaxes anteriores son baseadas, están inspiradas nese devandito libro, Una breve historia de casi todo, até o punto que algunhas frases ou comentarios son case que calcados ao orixinal, o que ven a continuación é literalmente o que está escrito o comezo da súa introdución (neste caso traducido por min do castelán ao galego). E cito:

          «Benvidos. E parabéns. Estou encantado de que puideses consegui-lo. Chegar até aquí non foi doado. Sei-no. E ata sospeito que foi algo máis difícil do que ti cres.

          En primeiro lugar, para que agora esteas aquí, tiveron que agruparse dalgún xeito, dunha forma complexa e estrañamente servizal, trillóns de átomos errabundos. É unha disposición tan especializada e tan particular que nunca intentouse antes e que só existirá esta vez. Durante os próximos moitos anos – temos esa esperanza –, estas pequenas partículas participarán sen queixa en tódolos miles de millóns de habelenciosas tarefas cooperativas necesarias para manterte intacto e permitir que experimentes ese estado tan agradábel, pero tan a miúdo infravalorado, que chámase existencia. […]»

          Non sería isto, acaso, un soño? E por que teimamos en converte-lo nun pesadelo de realidade?… A resposta sempre foi, é e será nosa.          

    rpm ‘26

    Fornelos de Montes, marzo 2026

    Una mujer de espaldas contempla un paisaje fantástico dividido entre un cielo azul y uno atardecido, con el texto "ENTRE EL SUEÑO Y LA REALIDAD" en la parte superior.
  • «COLECTÂNEA INTERNACIONAL»

    XI
    POR UM MUNDO MELLOR

          Encomendóuseme para esta «COLECTÂNEA» escribir algo, e eu preguntei sobre que tema tiña que escribir, ou máis ben opinar, ao que contestáronme que o tema era libre porque trátase de escribir sobre un mundo mellor. E toda unha responsabilidade ao tempo que unha enorme honra, mais, sendo sincero, debo avisarvos que poida que me custe escribir, e non pouco, sobre un mundo mellor. Os máis optimistas tacharanme de pesimista, eu, pola contra, identificareime coma realista.

          O mundo, por suposto, é sempre mellorábel, pero tamén empeorábel, se permitídesme o vocablo, e este tamén. Hai varias cousas coas que podemos mellora-lo mundo. Son as atemporais, as alleas ó tempo, as que nunca caducan, ás que sempre acabamos por acudir. Entre elas atópase a liberdade. Sen ela é imposíbel construírmos un mundo mellor. É máis, sen ela non se pode concibi-lo mundo, alomenos o mundo dos Homes para os Homes, e que ninguén agora síntase excluído nin polo seu xénero ni pola súa condición: cando escríbese Homes con maiúscula, quérese englobar a toda a raza humana. Emporiso, non se debe afasta-la liberdade da diversidade, sen esta, aquela non tería sentido, pois na diversidade de elección reside a auténtica liberdade.

          Imaxinemos un mundo monocorde, dunha soa cor, mono-lingüístico, mono-sexual, sen diferenciación cultural e, o peor de todo, un mundo de pensamento único. Como pódese colixir, nun mundo onde todo aparenta ser igual, a igualdade non tería sentido, o mesmo ca liberdade, pois como no caso da diversidade, a igualdade non ten cabida sen a liberdade, e esta só pódese exercer na diversidade. Ser igual non concorda con sé-lo mesmo, a diferenciación, a mesma desigualdade, fainos ceibes converténdonos en seres únicos e irrepetíbeis. Na diversidade atoparemos todo canto queremos, fainos falla e até esiximos. Canto máis plural sexa, mellor, canto máis teñamos onde escoller, máis libre e independente será a nosa elección. A diversidade só pode entenderse dende a riqueza e a beleza. Ren hai máis belido, fermoso, que os matices dun cadro, ou os distintos sons dunha composición musical; ren máis arrequece que os diversos acentos dunha mesma fala, que as distintas formas de discrepar e actuar; ren máis humilde que compartir, que acepta-lo diferente; ren máis libre que o libre pensamento.

         Vexo e escoito, alarmado e con moita preocupación, como o mundo vaise afastando da diversidade, como criterios e pensamentos xerais impóñense sobre os particulares sen outra razón ca da maioría, das modas, do politicamente correcto e ata da forza do meirande. Nun mundo globalizado onde todo quérese reducir ao mesmo, que non é, senón, máis que a imposición dun pensamento único de control do curral – non vaia a ser que un librepensador se saia do mesmo –, a individualidade, o ego, está máis presente que nunca, que non é diversificar, senón illar. Hai que estar o loro e online e a un clic de rato, mergullarte nun mundo virtual onde a diversa oferta ven determinada por un algoritmo interesado.

          E a imposición é en tódolos ámbitos. Observo con arrepío coma tradicións e costumes centenarias, resultado dun enxebre arraigo folclórico, produto das xentes dunha determinada comunidade, van sendo substituídas, varridas e engulipadas por outras alén as fronteiras, derrubadas polas modas transitorias sometidas ao imperio do todopoderoso Don Diñeiro; como camiñamos a prol dunha recompensa económica sen sermos conscientes do prezo a pagar; como van suprimindo as chamadas «humanidades» da aprendizaxe escolar para mellor adoutrinar; como o saber práctico imponse ó saber teórico; como moi poucos acaparan-o todo, namentres reparten as faragullas do pastel entres os outros moitos máis (e como estes outros moitos máis séntense agradecidos); como todo vai xirando cara a obediencia cega e o non pensar; cara a crítica ó outro e a falla de autocrítica; cara a imposición pola forza en vez do razoamento; do insulto ó entendemento; da distancia ó achegamento; do dogmatismo á libre opinión; do negacionismo á verdade científica. E así poderíamos seguir até encher folios e folios en branco. A miña erudición, por desgraza, non chega a tanto, só son un home que quer pensar, o máis posíbel, por el mesmo. Unha tarefa, se cadra, máis próxima a unha quimera que a unha realidade, porque poida que eu posúa menos miolos que fe.

           Esta COLECTÂNEA seica quer turrar por un mundo mellor. Eu tamén o desexo, e o desafío meirande co que nos enfrontamos, é co cambio climático. Un cambio ao que non se lle atopa nin precedentes nin parangón, alomenos, dende o punto de vista digamos que, ortodoxo, senón que, a esta ortodoxia, hai que sumarlle a nosa heterodoxia. Un cambio que obrigaranos a repensar os nosos paradigmas de conduta. Nunca antes na historia da humanidade acelerou- se tanto un proceso tan complexo e de tanta transcendencia como o que estamos a presenciar co requentar global do noso planeta: unha aceleración provocada e promovida pola acción do Home (aquí inclúo ós negacionistas – non me amolarei falando deles, pois negaranme con só lerme, e con quen me nega, non me le e non me escoita, ren teño que falar). Se nos, coma Humanidade, fomos quen de xerar semellante situación, temos que sermos capaces de reverte-la. Logo de destruír, hai que construír. Coma no caso da individualidade, que mídese non polas veces que se cae, senón polas que se ergue, a Humanidade ten, debe, canto antes, reconverterse nun só ente e rexurdir das súas cinzas morais, para, entoando o mea culpa, volver a senda do que dicimos (e a maioría cre) temos de humano, esa parte, cando menos, que máis achéganos a divindade. Eu volvo, unha vez máis, a saca-la miña sinceridade a pasear, e de novo volvo a contradicir aos puros de corazón, pero inxenuos optimistas, coa miña visión realista. A pregunta é clara: a que estamos dispostos a renunciar? Que entregará, cada un de nós, para a causa común?

          É verdade que todos os tempos tiveron as súas dificultades. Agora mesmo, estamos vivindo a fin dunha era. Segundo postulan os entendidos na materia, coma os historiadores, a era actual, que está a toca-la súa fin, é a que corresponde á denominada era industrial (inda que nos estamos mergullados de cheo na post-industrial), da que poderíamos situa-lo seu comezo aló polos principios do século XIX e, sempre atendendo as mesmas fontes, calcúlase que cada era dura uns dous centos cincuenta anos, e dicir, dous séculos e medio aproximadamente. Estamos, polo tanto, a fin dunha era (din que finará aló polo 2050) e, por sucesión (está por ver se deixamos que iso aconteza) ó encomezo doutra (que xa empezamos a vivir – son o que teñen as transicións –): os que destas cousas entenden adiantáronse ao seu bautizo e, puxéronlle por nome, a Era Dixital e da Intelixencia Artificial. Deus nos pille confesados!, aínda que este ren teña que ver coas nosas tolerías, froito, sen dúbida, da nosa arrogancia. Usmo, e de novo o optimismo volverá a levarme a contra, que unha nova era de escravitude ameaza-nos: seremos, se non o impedimos, escravos, se non o somos xa, da tecnoloxía, das redes sociais, do mundo virtual e dos algoritmos. Unha sentencia, esta, que xa foi preconizado por mentes moito máis lúcidas e sabias que a miña, que viñan a dicir que a tecnoloxía volveríanos unha sociedade de estúpidos e, xa mentidos en faena e falando da estupidez, novamente boto man das mentes preclaras, sen poder deixar de citar o que un famoso ilustre deixou escrito: «A estupidez ten un gran poder; é capaz de facer que o home convértase no seu propio inimigo». Deberíamos ter máis en conta esas mentes preclaras, antes que facerlle caso a unha pantalla por máis artificialmente intelixente sexa.

          Para rematar, se permitídesmo, quixera proporvos unha reflexión ou, se queredes, unha denuncia, que é, en definitiva, o que me empurrou a compor este escrito.  E ten que ver coa miña lingua, o meu tan amado Galego. E non só pola lingua, a fala de meu pobo e devanceiros, senón coa cultura, e non só a galega, senón todas elas. O idioma non é máis cunha interpretación destas últimas, unha forma de pensar que fai que un pobo sexa o que é, e como é. Ren representa máis que a diferenciación cultural que unha lingua, é a que de verdade identifícate. E por iso que de novo volvo a observar e escoitar arrepiado como a nosa fala vai sendo, aínda que sexa paseniño, engulida polos duros acentos de Castela.  Nada teño en contra da lingua de Cervantes, ben ó contrario, pois todas as miña novelas até o de agora, están escritas nese idioma. Foi, e non direi por desgraza, coa lingua coa que oficialmente educáronme (por razóns de todos coñecidas que agora non veñen a conto). E coa, a hora de escribir, se é que o acado, mellor me desenvolvo.

          A miña desgraza, como a de tantos outros, foi non haber sido instruído na que é-me propia. Alí comezou, no só para min, senón para todo un pobo, a liquidación da nosa cultura. Levan-o tentando dende hai moito tempo e, até o de agora, non puideron con nós. No entanto, hai noticias alarmantes merecentes da nosa atención: segundo as estatísticas oficiais, por primeira vez o galego ven a recuar perante o castelán, constituíndose este na lingua vehicular en primeiro orde na nosa comunidade. Se permitimos cunha fala destrúa outra, estaremos a consenti-la morte, como xa ficou dito nesta exposición, dunha forma de pensar, de ser, de estar, de comportarse… dunha filosofía; en definitiva, dunha cultura, dun pobo, e non esquezamos que toda aquela emana deste e que, deste, todos formamos parte, pois todos (e para todos/todas os/as máis suspicaces) saímos del. Se queremos un mundo mellor temos que comezar pola base, como toda boa construción. Se permitimos que os pequenos detalles non sexan tidos en contra e desafiuzados do noso entendemento, do noso mesmo ser, seremos tan culpábeis como aqueles interesados que dese xeito queren que o vexamos.

          Oín abraiado como un xornalista, que estivo moito tempo vivindo nos EE.UU., profetizaba o noso futuro afirmando habe-lo xa vivido; explicando como aquí, na España, estamos a importar costumes, sabenzas, como pouco aberrantes, do xigante de ultramar. Mesturar non é malo sempre e cando mellore o produto orixinal; a partir de aí, como se di popularmente, os ensaios con gasosa. Crer que as olivas prodúcense xa en rebandas porque así preséntanse nas pizzas, ademais dunha aberración, é unha mostra de supina ignorancia. Non podemos cargarlle todas as culpas ó individuo, a fin, a moitos deles ninguén se molestou en amosarlles a verdade, pois esta, sendo unha versión moitas veces destorcida da realidade, foi a única que aqueles viviron, viven, coñeceron e coñecen. Aquí temos un exemplo ben claro dos perigos dunha invasión cultural se esta non ven a enriquecer a autóctona. O xornalista víñanos a advertir do que el estaba a comprobar na España, onde xa moitos e moitas non saben de onde procede o leite, que este ven do tetrabrik ou directamente da neveira.

          Tratei de esforzarme por querer ter sido máis optimista e con este escrito aportar un pouco máis de ledicia e esperanza, porén non albisco a dar cunha soa razón, un só feito, que me leve a pensar nun futuro mellor, co que, a melloría do mundo preséntaseme coma un proxecto, senón imposíbel, si o dabondo escuro como para non terlle demasiada fe, aínda que esta séxa-lo último que perdamos. Nos intres de soidade cada vez máis frecuentes, invádeme a angustia pensando no futuro. Logo anímome coa esperanza de que o amor será quen nos salve, esquecendo que, do amor, fai xa longo tempo que fómonos afastando. A el metémo-lo nunha célula e atendémo-lo a base de likes.  Non o fago por enfastiar, eu tamén teño fillos.

    rpm ‘25

    Fornelos de Montes, marzo 2025.

  • «COLECTÂNEA INTERNACIONAL»

    X
    CAMINHO

    Os Camiños da Vida

    rpm ’24

    Vinte e seis anos xa pasaron
    e aínda os meus ollos non se acostumaron
    a esquecer o que choraron,
    o que aquela noite virou
    pasar no corredoiro daquel vagón
    ao que me alombaron.

    Vinte seis anos que non semellan tanto
    e que tanto tempo pasou tan rápido,
    que este curto/longo tempo
    non me fai esquece-lo lembrado
    Por todo o chorado
    Do que atrás ía deixando.

    O tren ía rápido, tanto,
    que os vinte e seis anos tragaron,
    nos que só fica o lembrado
    por uns ollos que choraron
    aquilo que ía deixando
    e que a esquecer se negaron.

    E o anos pasaron
    como aquel tren rápido,
    i en ningunha parada se detiveron
    a non ser polo programado,
    en non precisamente polos que viaxaron
    dun punto a outro lado.

    E o tren seguiu avanzando,
    estación tras estación
    ía deixando,
    e os ollos viron
    ao longo do percorrido
    como a viaxe dos anos foi-se descompondo.

    Vinte e seis anos xa pasaron
    e se semella que sigo naquel vagón
    onde os meus ollos seguen chorando
    vendo o que atrás ían deixando:
    anos que non volveron,
    que no pasado ficaron.

    Case que do tren non me lembro,
    nin don vagón no que ía viaxando
    e da fiestra na que fun chorando;
    esa pola que a miña mente puido
    capta-las lembranzas que esquecendo-se foron,
    as imaxes que da viaxe ficaron.


    O Tren Dos Anos
    rpm ‘21

    Sempre loitas deica o fin
    e no fin morres.
     
    Morres no fin
    por loitar polo que queres.
     
    Queres o que non podes,
    mais por non poder queres.
     
    Recorres un camiño
    que non ten senso,
    que vives por vivir
    por non esquecer o sido.
     
    O sido que non fuches,
    o sido que non serás.
    Camiño de verbas
    que nunca entenderás.

    Camiño de Verbas que Nunca Entenderás
    jmpp ‘79

          Estes son uns versos, un poema dun bo amigo meu dos tempos de Instituto, José Manuel Pérez Porto, alguén que sen dúbida algunha influíu en min coma escritor. Os camiños da vida afastaron-nos e o último que souben del foi que se Licenciou en Dereito e casou en Ferrol, onde exerce como avogado.

          Unha aperta, amigo.

    Na fin chegou.
    Chegou e lembrou.
    Lembrou o sido,
    o que foi
    e o que nunca quixo ser.
    Na fin chegou.

  • «Songalego»

    II

    RUTINA, RUTINARIO, RUTINARIAMENTE… “EL NIÑO DE LOS COLORES”

    […] El tiempo transcurrió anodino, rutinario y aburrido, como transcurre cuando la vida no nos ofrece más que una sucesión de días clonados, sin más quehaceres que lo que toca y debe hacerse. Por más contradictorio que parezca: los días se alargan y, sin embargo, el tiempo pasa más a prisa de lo deseado. Toma velocidad de crucero y ya nada lo detiene. […]

    […] Ya nada sería igual. Una ausencia no se tapa con una nueva presencia. Sólo el tiempo hace que aquélla deje de estar presente sin estar ausente del todo. Nos aferramos a ese paso del tiempo, llenándolo de cotidianidad y rutina, de costumbre periódica, de quehaceres diarios, de obligaciones y deberes repetitivos, de apáticos días desganados que, por hábito, llamamos normalidad. Una normalidad quebrada por un suceso atípico, casual, inesperado, lleno de anormalidades. […]

    […] Los días de por sí, son, en el mayor de los casos, una sucesión rutinaria rayana al aburrimiento que desfilan ante nuestra vida, si es que no le ponemos remedio. Y cuando se está convaleciente por accidente, enfermedad o cualquier otra causa, más aún: son anodinos, demasiado cercanos a lo insoportable. […]

    […] Se alegró de reencontrarse con la rutina melancólica de las jornadas escolares, de volver a sus quehaceres diarios aunque fuese a costa de madrugones insoportables, de encararse nuevamente con todos esos rostros conocidos, vistos y revistos centenares de veces, de oler el frescor matinal y el saturado del aula, de ignorar las protestas y amenazas siempre por cumplir de Toni por sus tardanzas mañaneras, la entrada suave y escalonada y la salida a gritos y empujones, las risas y sonrisas, los saludos ingeniosos y despedidas formales; las miradas, algunas provocadoras, otras delatoras, unas cuantas cómplices; las más, indiferentes, inocuas… y las enamoradas como las de Angie que, más que mirar, besaban… Ahí estaba, esperándolo asomada a la ventana, recibiéndolo con sonrisa de labios ansiosos y mirada de ojos amorosos. […]

    […] – ¡Verás hijo!… nos aferramos demasiado a la cosas, reducimos nuestra existencia a lo anodino de la rutina porque, de ese modo, evitamos tomar decisiones y así poder tener el control de nuestra vida, pero nada más lejos de la verdad: nadie conoce lo que nos depara el futuro, ni siquiera el inmediato… todo lo que nos sucede está, en realidad, en pasado, el presente no existe y el futuro aún está por determinar… Tú no volverás a soñar con esto, ni volverás a vivir esta noche, como tampoco sabes que te ocurrirá mañana, ni cómo acabará este sueño…[…]

    […] Vuelta al cole. Y con ella a la normalidad. A la tan denostada rutina. A lo anodino de días sucesivos prácticamente clonados, pero que sin embargo abrazamos con más gozo de lo que nos atrevemos a reconocer. Ella nos ayuda a saber quiénes somos, lo que hacemos y por qué estamos aquí. Nos marca la pauta a seguir, el paso a dar y el ritmo que más nos conviene. Sin ella nos sentimos abandonados, como perro sin amo, no sabemos ni encontramos en qué ocupar nuestro tiempo, porque nos arrebata nuestra costumbre, porque se sale de lo habitual, porque hace que vaguemos por lo desconocido y lo desconocido nos da miedo.

    Y Marc decidió sumar una rutina más a su quehacer. […]

    rpm ’15

    Euskadi-Galiza, xaneiro 2015.

  • «A quien corresponda»

    VII


    «Un Lugar Entre El Olvido Y Ninguna Parte»

    Un lugar entre el olvido y ninguna parte. En ninguna parte del olvido que nos lleva a ningún lugar.

    Somos pasado y nos empeñamos en pensar en futuro que no está, que no va a ninguna parte. Somos el olvido en algún lugar que parte hacia un futuro en el que creemos que lo pasado, pasado está. Pero somos pasado. Pasado de una parte de todo y de todo una parte. Nunca volveremos a ser lo que somos ahora, a hacer lo que hacemos ahora, a escribir lo que escribo ahora. Este mismo ahora, ya no lo es, es pasado. Ahora mismo, pasado está. Nunca seremos lo que fuimos pero somos consecuencia de lo que éramos.

    Somos un lugar en el olvido parte del todo del pasado de todo un parte pasado. Somos el futuro que nos dicta el pasado, fruto de nuestro olvido, presente de nuestro pasado, futuro de nuestro presente. Presentemos nuestro pasado para emprender nuestro futuro.

    Nada haremos mañana de lo que no hayamos decidido hoy tomado del ayer. Sé quien soy hoy porque sabía quien era ayer y sabré quién seré mañana. No soy hoy sin ayer ni mañana sin hoy. No soy presente sin pasado ni futuro sin presente. Es obvio: somos pasado, no hay presente sin él ni futuro sin aquél. La decisión que tomo ahora, ya es pasado en un futuro en la que la ejecutaré.

    Un lugar entre el olvido y ninguna parte. Pasado, presente y futuro: el que conocemos, el que creemos conocer y el que pretendemos conocer. El olvido que conocemos y ninguna parte que creemos y pretendemos conocer. Y, sin embargo, procede del mismo lugar, del mismo sitio que nos indica que está ahí, entre el olvido y ninguna parte, de ninguna parte del olvido. Del olvido al que condenamos nuestro pasado al que no podemos condenar sin condenarnos, porque condenados estamos a ser nuestro pasado, el que condena nuestro presente y condenará nuestro futuro. Y si por fin llegas a ese lugar entre el olvido y ninguna parte, es que ya no tienes pasado y, sin él , no soy yo, no sé quién soy, no eres tú, no somos quienes decimos ser.

    Dicen que el pasado , pasado está. Si no está es que queremos olvidar. Si queremos olvidar, olvidaremos y caeremos en el olvido. No quiero caer en el olvido. No quiero estar en ese lugar ni estar en ninguna parte. No quiero ser olvido, quiero mi pasado. Quiero ser yo.

    rpm ‘13

    Euskadi-Galiza, febreiro 2013

  • «A quien corresponda»

    VI

    Delitos legal, legítimo y moral

    «La burguesía se ha dado buenas trazas para que todas las actividades y capacidades sociales concurran a la caza de la riqueza». Ha sentado como axioma que para ser buen político, empresario, banquero o para la práctica de cualquier poder es un estorbo la abundancia de conocimientos. «Ha reducido a máquinas de trabajo a los productores. Ha convertido en sirvientes a los artistas, intelectuales y hombres de ciencia. Ha suprimido al hombre sustituyéndolo por el muñeco automático. El resultado ha sido fatalmente la multiplicación de las nulidades con dinero. Nos gobiernan los imbéciles». Los que delinquen legal, legítima y moralmente. «El triunfo es totalmente suyo».

    La delincuencia legal es harto conocida. Pulula sin vergüenza y con total descaro, es omnipresente, despreciando cualquier atisbo de honradez con argumentos torticeros maquiavélicamente inducidos por los poderes «in-divididos» de las nuevas sociedades globalizadas. De aquéllos y de quienes los sustentan. En cuanto a la legítima, es consecuencia de la legal: que sea precisamente esto último, no quiere decir que sea legítimo. Ante todo debe imponerse la legalidad moral con la que también trafican sin costes de aduanas ni aranceles tributarios, sino más bien con métodos inmundos y barriobajeros. No mienten, ¡que sí lo hacen!, no omiten, ¡que sí lo hacen!, no engañan, ¡que sí lo hacen!, sino que, lo que en resumen hacen es, manipular. ¡Son los magos de la manipulación! El delito en el que más recaen y que todos ellos más cometen es el de la prevaricación. A sabiendas de que están delinquiendo siguen indolentes y obturados metidos entre sagas de corrupciones en cuevas de ladrones. «No es necesario repetir que se llama ladrón al que se apodera de algo que necesita y hombre honrado al que diariamente sustrae a los demás hombres que para él trabajan una parte considerable del valor de su trabajo».

    «La moral de los códigos y de las leyes es una moral de malvados. Supone y reconoce las mayores monstruosidades voluntarias». Con ellas y por ellas. Primero con la religión y luego con la política, pero con el miedo como estandarte. Está presente a lo largo y ancho del mensaje educativo. Es cautivador y en él nos refugiamos con demasiada frecuencia y, sino, nos empujan al libre albedrío, que no a la libertad. Del esclavo al feudalismo hasta llegar al explotado del capital, pasando por entre otras etapas subordinas y dirigidas siempre al control de las masas, al adiestramiento y aleccionamiento del rebaño por los pastores del miedo ¡O es que acaso ignoramos que «son los maestros de la charlatanería política y social los que conocen y manejan bien los resortes de la sencillez popular!¡Los que hablan elocuentemente a los atavismos heroicos que hacen del pobre el perro guardián del rico!¡Los que despiertan los convencionalismos rancios de la honradez servil, de la lealtad humillante, y cuando la rebeldía popular estalla, la historia magnánima consigna la santa virtud revolucionaria que guarda los bancos, las grandes propiedades, los personajes del rebaño y fusila al miserable que cree llegada la hora de comer y abrigarse!»

    «Nuestro asombro en las grandes crisis, es nuestra acusación». Somos reos de culpabilidad impuesto por los Tribunales del Medio. Y cuanto más pequeños seamos y más miedo tengamos, más culpables seremos. Nos acusamos y acusamos, sin elementos de juico ni juicio de valores, henchidos de perjuicios y prejuicios todos ellos vástagos del miedo amparado en el orgullo. El orgullo del pobre que se ve sin remedio abocado al miedo presente desde la leche y la lengua maternas. Esta es nuestra hipoteca, y cuando por fin creemos tenerla saldada nos recuerdan que es vitalicia, engendrada en el pecado original, castigándonos con las siete plagas. Una de crisis. Si no se producen se inventan y hasta se crean acusando y acusándose a las clases menos favorecidas de las sociedades.

    Hete aquí los grandes delitos. El delito moral del miedo legalizado convertido en legítimo. Sustentados, camuflados y, lo que es peor, amparados por la legalidad envestida de legitimidad, otorgada y justificada por los poderes públicos subordinados y subyugados a intereses particulares de imposición moral, a saber: los Poderes Legislativo, Ejecutivo y Judicial. La norma es consecuencia del hábito y la moral que, una vez consensuada, debe ser ejecutada ante los preceptos de la justicia.

    rpm’13

    Galiza-Euskadi, febreiro 2013

  • «CARTAS DENDE GALIZA»

    I

    Mi Muy Amada Esposa y Señora Mía.

    Eskerrik asko, Euskadi, Ikusi arte!

    Ola de novo, Galiza!

    Tiempo ha que no me siento ante la pantalla en blanco para que con mi torpe literatura vuelva a deciros algo que, a bien seguro, conoceréis de sobra. Nada más y nada menos que rebasados los tres meses aproximadamente. Siquiera por su cumpleaños, como venía siendo mi costumbre de unos años a esta parte. Me he tomado, como dicen algunos, un tiempo sabático en esto de la escritura; y no solo a lo que las misivas se refiere, sino en todo lo que tiene que ver con la misma. Debe disculparme por ello. Son varios los motivos, más bien las justificaciones mal justificadas, las que podría esgrimir por tal comportamiento. Burdamente intenté exponérselas, y Usted, Mi Señora, con su santa paciencia que hacia mi persona tanto la identifica, me reprimió con sonrisa de Mona Lisa de «retranca galega», y yo, obtusamente, como un niño al que se le niega su capricho, me refugié en la infantilidad de los «pucheros». Había pensado en dejarlo todo, y Usted tiene razón: nada debo dejar.

    Bien es cierto que el comienzo de este año – como ya se lo comenté a su hija – ha venido cargadito de emociones y otras circunstancias que en nada han ayudado a tranquilizar el ánimo, ese que tanto me hace falta para poder pensar y plasmar negro sobre blanco lo que él me va dictando. Primero mi padre, luego esa boda tan emotiva que Usted amadrinó, y por último el traslado con todo lo que ello conlleva física, psíquica y emocionalmente. Débil como soy, escogí, cual avestruz, esconder la cabeza bajo tierra y dejar pasar el tiempo sin nada ver y que todo fuera diluyéndose como azucarillo en café, dispuesto, llegado el caso, a renunciar a parte de mí.

    Menos mal que la tengo a Usted, Mi Señora.

    ¡Hasta de las redes sociales me desentendí!, y quiero, desde esta tribuna, pedir disculpas por ello. No soy un gran defensor de las mismas, siquiera un asiduo, ni tampoco es que tenga miles de «amigos y/o seguidores» – apenas unos centenares – pero he fallado a todos aquellos que me felicitaron como, por ejemplo, por mi cumpleaños o que contactaron conmigo a través de ellas, y yo no correspondí ni respondí. Aunque hubiese sido a uno solo, es imperdonable. Entre esa gente, hay quien me ha leído y me sigue leyendo.

    Lo dicho, imperdonable.

    Pero he vuelto, Mi señora, y procuraré no irme nunca más. Y de lo primero que quisiera hablar, si me lo permite – antes de que se me vaya el santo al cielo – es de esas tierras que tan bien nos acogieron y que ahora nos hemos visto en la tesitura de tener que dejar al menos temporalmente, porque jamás será un abandono. Sería incapaz de tal acto, y me consta que por su parte lo mismo piensa.

    ¡Nos es un adiós Euskadi, seguro que nos vemos!

    No trataré de ser original, así que, todo cuanto te pueda decir te sonará a frase hecha. Siempre te llevaré en mi corazón y desde el minuto uno ya te estaba echando de menos. No puedo por más que agradecerle a tus gentes lo bien que siempre me han tratado en general y, en particular, las de esa maravillosa comarca conocida como Rioja Alavesa, con su capital al frente, Laguardia. No quiero dejar sin mencionar a la ciudad de Vitoria, una de las ciudades más bellas y entrañables que he tenido el honor de conocer. En fin, catorce años viviendo entre los tuyos me han servido para conocerte un poco y descubrir que la nobleza es una de esas partes tuyas que mejor te define. No cambies, aférrate a tu «etxea» y sigue progresando, que tú, como nadie, lo sabes hacer. «Eskerrik asko!»

    Y he vuelto. He vuelto a la tierra de la cual un día me despedí con un «deicalogo», porque la ida tenía fecha de caducidad impresa en el billete de vuelta. He vuelto a mi tierra, de la cual espero no tener que volver a despedirme por tanto tiempo. El recibimiento fue el esperado, como no podía ser de otra manera y, ahora, aquí estoy, en mi «nuevo hogar»; «mellor dito, no noso novo fogar, Miña Señora!» ¡Espero y deseo que todo cuanto nos queda por vivir, amor mío, sea aquí, en estos Lares de Montes, y que por fin hayamos dado punto final a esas nuestras mudanzas! Asentaré cabeza y prometo, por enésima vez – con la esperanza que esta sea la definitiva –, hacerle caso y volver por la senda de la tan denostada normalidad. He tenido tiempo para llorar, despedirme y reflexionar. Ahora me toca estar de vuelta, y aquí estoy.

    ¡Estamos de vuelta, Mi Señora!

    Para ir cerrando, y antes de que pueda comenzar a aburrirla con mi poca convincente verborrea, quisiera, con vuestra aquiescencia, trocar el título genérico que venía dándole a estas misivas desde que un día decidiera ponerme a escribirlas. Como siempre mi originalidad quedará malparada y de «CARTAS DESDE EUKADI» ahora las titularé «CARTAS DESDE GALIZA».

    Afectuosamente Suyo,

    rpm ‘17

    Galiza, xuño 2017

  • «A quien corresponda»

    v

    O afastamento, vela cousas dende certa distancia – sexa cal sexa en calquera das súas acepcións – non outorga ningunha vantaxe, pero, concordarán comigo, que si concede unha visión distinta, unha perspectiva menos contaminada da que temos perante os ollos. O bo lector saberá que isto non é para nada da miña colleita, que de todos é ben coñecido, máis non por iso non deixa de ser certo.

    Levo xa uns anos – máis dos que a min me gustaría – fora de Galiza. Non entrarei, por non aburrirvos, nas causas que me levaron no seu día a afastarme de meu lar. Nada extraordinario nunha terra acostumada dende tempos inmemoriais a ve-lo seus fillos e fillas abandoa-la – a maior parte forzosamente – por outras de promisión.

    A última vez que volvín camiñar pola miña terra, foi este verán. O mesmo día que me achegaba a ela dende a meseta castelá, o entrar nela, sobre todo o achegarme a costa, comenteille a miña dona que estaba a percibir un forte cheiro a eucalipto. Pode que non sexa o máis enxebre dos cheiros entre os miles dos mesmos que se poden cheirar na Galiza, pero foi o primeiro que as miñas fosas nasais percibiron e, se e miña dona non me saca do meu erro, creo que, as dela, tamén.

    Esta percepción olfactiva convidoume a que os meus demais sentidos estiveran máis atentos, como en alerta. Por non me estendere en demasía coas cuestións sensoriais, irei ao que máis nos identifica como pobo: a nosa lingua. Dela, o que máis lle chama a atención a todo aquel que nos visita e, sobre todo, nos escoita, e o acento, máis cando un de nos trócaos polos máis duros vidos de Castela. Se o cheiro a eucalipto non é o máis enxebre dos cheiros que identifican a Galiza, o acento, dende logo, si que o é como parte intrínseca de ser galego. Aínda así, é o centro de tódalas risas mal intencionadas de todos aqueles que non nos atenden nin entenden.

    Por desgraza, agora que as circunstancias obríganme falar noutra lingua que non é a miña e a escoitar do mesmo xeito, cando oio falar neses patrios acentos envoltos en anxélicos alentos parece que escoito un canto de ceo, parafraseando a Eduardo Pondal, non poido máis que deixarme enlear polas saudades. A morriña galega non é unha lenda urbana, é unha realidade incontestábel.

    Ao que vou, o que quero dicir, é que, cando un fala nunha lingua, sexa a que sexa, ten que senti-la, vivi-la, e o acento forma parte da mesma e dese sentimento. Este mesmo é o que escoito cando me fala un dos meus paisanos: meu irmán, miña nai ou meu pai. Emporiso, daqueles que deberan dar exemplo, non no escoito, non.

    Cando oio falar – mellor dito, parlamentar – a eses homes y mulleres – sempre existen excepcións – que aspiran a gobernarnos, a marca-la pauta da nosas vidas, e que máis dun deles e delas acadanno, entón si que escoito eses duros acentos de Castela. Nun galego enlatado – como as risas – aprendido a sombra de linguas estranxeiras, de presa e correndo, pretenden que os entendamos cando eles ou elas case que sempre non nos atenden.

    Esquecen as formas fonéticas, os verbos e as verbas, castelanizándoo todo e ocultando das mellores das formas o acento, non vai a ser que os, ou as, tomen por un de nos e por inculto. É patético oí-los parlamentar no noso idioma nese pazo do «canastro» que seica nos representa a todos. O malo é que, como presuntamente son o exemplo a seguir, contaxian, ou mellor dito, contaminan todo canto atinxen cos seus duros acentos casteláns. E o peor: como presuntos exemplos a seguir, deduzo que non só na forma de falar os emulamos, senón que tamén noutras facetas que non teñen ren de exemplares. Non me estraña, polo tanto, que sexan sempre case os mesmos os que nos representan.

    Nada de malo hai en ser conservador, pero está claro que aquel que quere conservar é porque ten algo que conservar. E, normalmente, son intereses que moitas veces non son dignos desa mesma conservación. Son, cando menos, pouco edificantes. Pan para hoxe e fame para mañá de estómagos agradecidos. En vez de conservar o que de verdade debería importar, que é a nosa lingua, por exemplo, conservamos o que deberíamos continuamente cambiar. Facerlles sentir que a «poltrona» non é para sempre nin en balde; que quen a fai a paga; que quen rouba e se corrompe terá que render contas; que quen se serve en vez de servir deixarao de facer; que quen minte non chegara moi lonxe; que quen se crea superior sexa rebaixado a igualdade; que ocuparse dos demais non é cuestión menor; que quen ten a responsabilidade de gobernar ou de calquera outra forma de poder, non só exerza este ultimo – é o de menos –, senón que acorde as políticas máis convenientes que no son máis que as do pobo, polo pobo e para o pobo, para , en definitiva, a altura do cargo e das circunstancias e senti-lo peso do cargo e das súas responsabilidades.

    Conservemos o noso idioma, e non a aqueles que tentan agocha-lo entre as tebras dun pensamento único. A lingua dun pobo non é só una forma de falar, senón tamén un xeito de pensar. Se deixamos que nos pensen, desapareceremos como pobo. No deixemos que isto aconteza!

    Como xa deixe constanza o comezo desta exposición, levo uns anos fora de Galiza, ademais de observar o que sinto o través dos meus sentidos cando regreso a mesma, amén dos citados cheiros y do acento das xentes cando me reciben, non podo, con todo, ver como outras cousas tampouco trocan. E non fai falla estares in situ. Dende o meu afastamento, na era das comunicacións, é-me bastante doado saber o que nela ocorre. Daquela, recibín, non con sorpresa, pero si con pesar, os últimos resultados electorais ao Parlamento Galego.

    Así como é-me familiar o cheiro a eucalipto e o enxebre rouco son do falar da miña terra, do mesmo xeito fóronme os citados resultados. Tampouco, neste caso, entrarei a enumera-las múltiples causas que, segundo a miña modesta opinión, levan aos galegos en votación a votar maioritariamente aos de sempre. Consólome pensando que non son a maioría deles por moito que digan os que así lles convén e mellor lles vai, pero non é solución.

    Por máis que o pense e moitas voltas que queira darlle, non acado entender que alguén deposíte-la súa confianza noutro que esta-lle a roubar. Ou o outro é moi listo e alguén e moi parvo, ou os dous están de acordo: quen rouba a un ladrón ten cen anos de perdón. Se alguén rouba e hai quen o lexitima, este derradeiro é tan culpábel do roubo coma o que rouba.

    Pero non só se vota a quen rouba, senón a quen minte. Ben pensado, un acto non pode acometerse sen o outro, e se seguen a mentir e a roubar é porque así a minoría dos que os votan e a maioría dos que non no fan – facéndolle o xogo a citada minoría – o queren. Non é máis cun acto de complicidade. Quen non loita pola súa dignidade, non é digno; quen non loita pola súa liberdade, non na merece; quen non loita polos seus dereitos, estes seranlle cativados; quen se deixa avasalar, non é máis cun vasalo a ordes dun cacique; quen se deixa dominar, nunca será libre. Coma ilustración, sírvanse estas citas:

    • «O que está disposto a abandonar una parte substancial da súa liberdade para conseguir a cambio una seguridade temporal da súa persoa, pertence aos que non merece nin a liberdade nin a seguridade». (Bejamín Franklin)
    • «Si, aprobo totalmente ese senso, esta é a derradeira conclusión da sabedoría: só merece a liberdade e a vida o que sabe conquista-la diariamente». (Johann W. von Goethe)

    Eu, pola miña banda, tento resistirme. Non podo confiar en quen non fala coma min, que cando o fai non no fai co meu acento, que descoñece a miña lingua e o que quere expresar presumindo de ser galego. Non podo confiar en quen albúrgame acotío; que non cumpre cos seus compromisos; que me engana para sacar vantaxe e usarme como moeda de cambio para os seus intereses particulares; que o que di hoxe non ten valor mañá; que non responde polos seus actos; que me impón unhas normas que non entendo nin as pedín; que me rouba de tódolos xeitos posíbeis amparado na legalidade – que el mesmo conveu – e que me segue a roubar fora da mesma con total impunidade; que di se-lo meu servidor cando o que fai é servirse de min; que non defende o débil e afástase ante o forte; que dita leis presuntamente iguais para todos non xustas i equitativas; que é, por definición, covarde, mentireiro e ladrón. Neses non podo nin debo confiar.

    Para rematar farei, novamente, alusión a unha cita que me parece moi acertada. É de Thomas Paine, e di así:

    • «A sociedade é o resultado das nosas necesidades; o goberno, o resultado da nosa corrupción. A sociedade aumenta a nosa prosperidade positivamente en tanto que une as nosas inclinacións; o goberno, negativamente, en tanto que pon dique aos nosos vicios. A sociedade estimula o trato mutuo; o goberno crea diferencias e delimitacións entre os estamentos. A sociedade é un protector; o goberno, un carcereiro. A sociedade é, en toda forma, unha bendición; o goberno é, no mellor dos casos, un mal necesario e, no peor dos casos, un mal insoportábel, pois, cando vémonos expostos a unha vexación por un goberno, que haberiamos suposto tal vez propio dun pais sen goberno, nosa desgraza é aumentada, neste caso, pola conciencia de que nos mesmos creamos o instrumento co que se nos castiga. Como a vestimenta do home, así tamén o goberno e só un signo da inocencia perdida».

    rpm ’16

    Euskadi-Galiza, setembro 2016.

  • «A quien corresponda»

    iV

    No hace mucho tiempo dejaba constancia, a través de las redes sociales en las que tengo cuenta, del remate de mi último manuscrito, «Un ramito de violetas». Nunca podré llegar a compensar las muestras de apoyo que recibo siempre que algo por el estilo dejo por escrito en las ya citadas cuentas de la red de redes: gracias por todo cuanto me hacéis sentir. En esas muestras de apoyo, yo incluyo, más que ningún otro, los comentarios.

    Pues bien, uno de los comentarios hecho por un colega que también se dedica a esto de escribir – que no citaré por irrelevante en el caso que nos ocupa –, venía a darme, si la memoria no me engaña, su más sincera enhorabuena y a animarme en la tarea emprendida, ya que hacen falta buenos escritores y buenos libros para demostrar que este país tiene cultura. Si mal no recuerdo, utilizó la expresión, «a raudales». Agradezco, de todo corazón, sus palabras, sus ánimos e intención.

    Si lo que pretendía con su comentario era alegrarme el día, desde luego que lo consiguió. Si su intención fue la de catalogarme como buen escritor y que, por tanto, lo que escribo son buenos libros, ni que decir tiene que me siento sumamente halagado, sobre todo proviniendo de un colega más ducho que yo en la materia. Ahora bien, si lo que quiso era dar a entender que este país tiene cultura, debido precisamente a que posee buenos escritores y buenos libros, lamento tener que disentir.

    No seré yo quien niegue el talento de muchos de mis conciudadanos: los hay por doquier. Ni tampoco es aquí mi pretensión exponer una lista de todos ellos, o al menos de los más significativos, entre otras cosas por no ser yo la persona adecuada ni estar preparada para ello. Si ese talento lo traducimos en cultura, no cabría la menor duda de que seríamos un país culto. No obstante, el talento no siempre se corresponde con la cultura, incluso cuando ese talento es fruto de una vasta cultura. No soy un entendido, pero me atrevería a citar unas cuantas naciones que poseen mucho talento – como varios premios Nobel – y que, sin embargo, no destacan por ser cultas. Una nación culta es aquella que se cultiva – Perogrullada –, y no por tener un motón de talento, sino precisamente por saber aprovecharse del mismo. Si tenemos buenos escritores y buenos libros, pero pocos nos leen de nada habrá servido. Si lo que más se lee es el diario deportivo «MARCA», la revista «PRONTO», o lo más escuchado y visto sea «SÁLVAME» o lo último de «Kiko Rivera», mal vamos en cuanto a cuestiones culturales. Esto que puede parecer nada más que una apreciación personal conocida por todos, viene a confirmarse por los datos ofrecidos por la O.C.D.E. (Organización para la Cooperación y el Desarrollo Económico). No voy a extenderme, claro está, con los datos que cualquiera que quiera puede obtener: tan solo es cuestión de tiempo y consulta.

    El bullying, un anglicismo más que nos empobrece más culturalmente (somos el segundo idioma más hablado en el mundo en números absolutos y lo estamos matando), es un fenómeno que ya existía en mi época de estudiante, por entonces conocido como acoso escolar. ¿Os acordáis a quién acosábamos? Pues al mismo de hoy, y el de siempre: al diferente. Al alumno aplicado, al que despreciábamos por «chapón», por sacar buenas notas, o al que destacaba por su sensibilidad e inteligencia. Nada que se cura con la edad. Probad a hablar correctamente, a mostraros cultos, a distinguiros entre vuestros círculos cotidianos tanto sociales como de trabajo y, a excepción de casos muy concretos, notaréis que seguiréis siendo el blanco de todas las collejas que, de físicas, pasaron a ser verbales y mentales. Lo que de verdad se valora, no es al sabio, al culto, al inteligente, al sensible, al que destaca… sino al espabilado de turno, al listillo, al lazarillo, a aquel que sabe sacar provecho de cualquier ocasión y que, cuanto peor le vaya a los demás, mejor. A los que temen a los más fuertes, los poderosos y al mismo Poder; que adulan vergonzosamente y, en muchos casos, pornográficamente. A los que nunca dan la cara ni siquiera para chivarse, siempre amparados en el anonimato, no dudan un solo instante en apuñalarte traperamente. Esos que no pasan de la mediocridad ética, pero que, sin embargo, dirigían y siguen dirigiendo el cotarro.

    Vaya por delante que ninguna de las opciones políticas (léase partidos) que el pasado día 26 de junio concurrieron a las elecciones al Senado y las Cortes Generales, son de mi agrado, es decir, se aproximan a lo que yo demando políticamente. A pesar de ello, sí he votado. Y no porque lo considere un deber, sino por intentar quimera y simbólicamente dejar constancia de mi poca valorada protesta. No pierdo la esperanza, y espero que algún día este país goce, por fin, de una auténtica democracia. Podría empezarse, por aportar alguna idea, porque el voto en blanco sea sustractivo.

    En los tiempos que corren, desde luego, no le faltará razón a quien me tache de iluso. En un país en el que, desde que tenemos democracia, se ha tratado como se ha tratado a la educación (base de cualquier cultura), reformándola caprichosamente prácticamente en cada legislatura, no puede aspirar a ser culto. Lo que pretende el Gobierno de turno (Poder), más que educar, es adoctrinar. Para ello nada mejor que observar cómo, poco a poco, fueron desapareciendo como materias educativas las llamadas humanidades. Entre ellas la filosofía, esa que nos ayuda a pensar, ha sido desahuciada precisamente por ello. Que podamos pensar es peligroso para quienes ejercen el poder. Es peligroso para el mismo Poder.

    Nada me extrañan, por tanto, los resultados electorales. Si lo que consentimos es que un sistema clientelar en el que abundan los estómagos agradecidos nos siga robando, es que somos incultos, ninguneando la bella expresión que el mejor antídoto ante los abusos del Poder es la Cultura. Pues hemos dejado, o han dejado, esa minoría que representa la mayoría de poco más de la mitad de las personas con derecho a voto en este país, que sigan siendo ellos los que sigan abusando de nosotros, que somos mayoría.

    Hay, sin duda, muchas más razones y datos que justifican los citados resultados electorales. Cualquier politólogo de nuevo cuño enumeraría, sin esfuerzo alguno, unas cuantas más que mi corto entender no logra visualizar, sin profundizar, eso sí, en el fondo de la cuestión. Podría apelarse al tan recurrente voto del miedo, que mana, al ampro mi pobre criterio, de nuestra historia: sobre todo la reciente. Otra de las causas, sería el ya mencionado sistema clientelar. Pero lo que nadie hace, es entrar de lleno en la reforma total del sistema político actual, en atacar directamente el estado, es decir, lo que hoy conocemos como estado del bienestar, si no más que para destruir lo que tiene de bueno. Creo sinceramente que ha quedado suficientemente demostrado que este sistema, esta forma de estado, está obsoleto: la crisis del 2008 se lo llevó por delante. Es mi humilde opinión, por lo que creo es necesaria una revolución. Y que nadie se escandalice ni se eche las manos a la cabeza ante semejante propuesta: una revolución no tiene por qué ser necesariamente violenta, siquiera traumática (a pesar de que la historia se empeña en llevarme la contraria). Algunos – apostaría por los de siempre -, ventajosa e interesadamente, me acusarán de antisistema, descalificativo actualizado del rojillo de siempre en este país.

    Entiendo que quien tenga algo que conservar, sea conservador. Pero también deduzco que, quien conserva, para precisamente conservar, se mantiene en el inmovilismo. Lo primero que le exijo a un político es que sea valiente, del mismo modo que entiendo que un pueblo cobarde elija a políticos cobardes. La libertad, la democracia, los derechos y todo lo que una sociedad demande de sus gobernantes no son gratuitos: hay que pelearlos, lucharlos y defenderlos. Toda forma de conservadurismo, por tanto de inmovilismo, conlleva necesariamente a un retraso en el desarrollo de cualquier forma de cultura. Sin embargo, esta última, es la única capaz de liberarnos del engaño, de los corruptos y de quienes los sostienen.

    No podemos presumir de cultos cuando casi el cincuenta por ciento de las personas con derecho a voto en este país se abstuvo. Al igual que en el caso anterior, el politólogo de turno nos expondrá un sinfín de causas y circunstancias de las que, estoy seguro, destacaría la tan cacareada frase hecha como la que sigue: «Y, ¿a quién vas a votar?, si total son todos lo mismo». Hete aquí una muestra más de cobardía, por no luchar contra aquel que quiere que todo siga igual. Él, al menos, sí se pronuncia, y, aunque tenga que ir a votar con la nariz tapada por el hedor que desprende la lista elegida, no renunciará a la misma con tal de salvaguardar sus intereses, en muchos casos, mezquinos.

    No me extenderé más, no quisiera herir susceptibilidades y, si me sirve para excusarme, citaré al alguien mucho más sabio y culto que yo, al maestro Silvio Rodríguez, que nos dice cantando: «… No voy a repetir estribillo. Algunos ojos ven con mal brillo. Y estoy temiendo ahora no ser interpretado. Y eso casi siempre sucede cuando se piensa algo malo…» o presentaré mis disculpas ante los susceptibles, pidiéndoles perdón por las heridas cometidas por mis comentarios a sabiendas de que ellos jamás me las presentarán por sus actos ni por obligarme a vivir según sus preceptos e intereses.

    Así pues, colega de letras, no me ilusiono con pensar que me vayan a leer porque este país sea culto, ni siquiera porque escriba buenos libros – que no es el caso – porque, de serlo, daría exactamente igual. Me conformaré con la gratificación que da el simple hecho de escribir y con los muchos amantes de la lectura que sé que existen. A ellos, colega, tenemos que remitirnos.

    rpm ‘16

    Euskadi-Galiza, xullo 2016.

  • «A quién corresponda»

    iiI

    Un grupo de revolucionarios armados marcha con una bandera tricolor por una calle adoquinada frente a la catedral de Notre Dame en llamas.

    El 14 de julio de 1789, con la toma de La Bastilla por parte de las clases populares, se dio por iniciada lo que, según los expertos, conocemos como la Revolución francesa, y también, según muchos de aquéllos, el principio de la, denominémosla así, «Era Capitalista» . Las proclamas burguesas de «Liberté, Égalité e Fraternité» en su «Déclaration des droits de l’homme et du citoyen de 1789» , sentaban las bases de lo hasta hoy, demócratas de nuevo cuño del mundo capitalista occidental, defienden como «nuestros valores y modo de vida».No seré yo quien, desde luego, dude de tales valores y de su reafirmación.

    Sin pretender parecer – lo cual seguramente no lograré a pesar de mis intentos – demasiado pedante y apelando a quienes de éstas cosas más entienden, cuando René Descartes, en 1637, daba a conocer su «cogito ergo sum» («pienso, luego existo» ), le estaba cortando la cabeza a Luis XVI; es más, remontándonos más todavía en el tiempo y sugerido por las mismas voces, cuando Colón descubre América, en ese crucial momento de la Historia, se inicia verdaderamente la «Era Capitalista» . Más tarde – algo al que no haga mucho caso el lector (debido a su procedencia, la mía) – pasaría a conocerse como «Capitalista burguesa»; porque como todos bien conocemos, la Revolución francesa no fue más que una revolución burguesa. Como lo fue el descubrimiento de América, un descubrimiento burgués; ¡diantres!, hasta Descartes era burgués.

    Pero la revolución no sólo implantó un nuevo orden político, social y económico, trajo consigo una nueva religión: los Estados Modernos.

    Los enciclopedistas Diderot, d’Alembert, Voltaire, Rousseau, Turgot, Montesquieu y otros pensadores ilustres, llenos de «razón» y su «medio», la «educación», colocaron la primera piedra para la construcción de esos nuevos «Estados Modernos», y sobre la que edificar la «nueva fe». «Educados» , «ilustrados» en nombre de la «razón» y en «defensa de los Estados y sus creencias» (que son las de todos; las de tantos «seudo-políticos» a los que se les llena la boca de democracia) se acometieron las mayores barbaridades, atrocidades, genocidios, etc. – entre ellos dos guerras mundiales, con lo que ello significó en su momento y para la posteridad – que la humanidad había conocido hasta entonces. Una vez más – y disculpen ustedes mi falta de aportación propia – tiraré de sabios en la materia, de los cuales aprendí la célebre cita de Primo Levi (1919-1987, escritor italiano de origen judío sefardí): «Existe Auschwitz, por tanto, no existe Dios». Bueno, a Dios, ya lo matara Nietzsche en el XIX.

    Fíjese, el amable lector, que razonablemente «educados y henchidos de ilustrada fe», en nombre del «Sacro Estado» se enviaron al matadero a millones de personas sin todavía hoy tener muy claro el porqué. Puede que, para algunos, e incluso la mayoría, sí. Yo, desde luego, no. O desordenemos, si prefieren, el orden de los factores, y observaremos que en nada se altera el resultado. Con esos mismos principios se conquistó, se colonizó y hasta ocupó lo propio y ajeno, siempre en la creencia de obrar por la «civilización, nuestro modo de vida, nuestros valores y democracia». Sobre esos polvos se edificaron estos lodos; los supremos principios de la Revolución, «Liberté, Égalité e Fraternité», la «buena razón» de los enciclopedistas con su «educación ilustrada» y la Declaración de los Derechos del Hombre y del Ciudadano fueron absorbidos por una clase social (una élite, mejor dicho), la burguesa, quien se vio devorada (a conveniencia) por un nuevo sistema implantado por ella misma: el Capitalismo. Si conviertes una sociedad en un mercado, al final, sólo quedará este último.

    Deberán, una vez más, disculpar mi pedantería. Nada más lejos está aquí impartiros lecciones de nada, y menos de historia. Podría seguir discurriendo a lo largo de la misma y exponeros una compilación anodina de datos que, estoy seguro, todos ustedes conocen. Mi propósito no es ese. Al menos no es el que me indujo a escribir este bien poco dotado y tosco compendio parcial de mi, digamos, exiguo pensamiento.

    Lo dicho hasta ahora, en nada servirá para su entendimiento y aclaración. Repito, no seré yo quien dude de los valores arriba reseñados, ni quien justifique cualquier tipo de violencia en contra de los mismos. La violencia, sea cual sea, provenga de donde provenga y ejerza quien la ejerza, limitadas veces puede emplearse como un medio para la obtención de un fin y, si en todo caso deba producirse, siempre será al amparo de la legítima defensa o de una causa superior.

    Concordarán conmigo que existen varios tipos de violencia, así como varios modos e incluso motivos de y para acceder a la misma. Yo añadiría, además, dos tipos de género: «la legal y la legítima». A esta segunda ya me he referido y es a la única que justifico, y no porque así pueda determinarlo la primera de ellas, como lo contempla nuestra legislación, sino porque es la más moralmente decente. Es la que se sostiene como último recurso contra las injusticias, por muy legales que sean éstas. Para combatir un «Estado tirano», por ejemplo, puede ser un recurso, aunque deba admitir que nunca o casi nunca es la solución.

    Los modos de acceso son amplios y en la mayoría de los casos tienden a ramificarse. Se puede ser violento de muchas maneras, y no sólo con métodos estrictamente físicos, sino a través de otros más sutiles. A través de la palabra, por ejemplo, con lo que se dice y escribe o con lo que se legisla o deroga. Con las formas, cómo no, y con el fondo, por supuesto. Sobre todo, con nuestros actos. Si mantenemos una actitud hostil, provocadora, «chulesca», si me lo permiten, ofensiva en forma y fondo, no podemos por menos que encontrarnos, a su vez, con formas y fondos hostiles; con réplicas, en definitiva, violentas.

    Analicemos, por un momento, sin ataduras «ideológicas y/o religiosas-culturales» y sin hipocresías, los conflictos actuales del llamado Oriente Medio. Pues bien, remitiéndonos nuevamente a los factores históricos, ¿no tendrá que ver, y mucho, Occidente en todo ello? La respuesta es, desde mi humilde opinión, obvia: ¡pues claro que tiene que ver, y mucho! No desglosaré aquí un sinfín de datos de historia reciente, de lo que supuso la colonización y posterior descolonización de los países en conflicto, de cómo fueron «explotados» y luego «abandonados» a su suerte por parte de los colonizadores, de cómo se repartieron «botines, poder y fronteras» (Conferencia de Berlín 1885)… y lo único que se nos ocurre, en pleno siglo XXI, al «amparo de la legalidad», de «nuestro modo de vida» y, lo que es peor, de «nuestros valores y democracia», es «la guerra preventiva»; ¿y nos extraña que ésta se nos vuelva en contra?

    El pasado 14 de noviembre de 2015, el Presidente de la República Francesa, declaraba, tras los atentados de la noche anterior (13/11/15), que el acto cometido en París por parte del «Dáesh», era un acto de guerra y que Francia respondería al ataque de la forma debida, de lo que se desprende que ésta nación europea se encuentra en guerra. Ya he expuesto en este breve y poco interesante reflejo de mí, cual es mi postura con respecto a la violencia. Vaya por delante, pues, mi más sinceras condolencias y solidaridad con los cerca de 130 muertos y más de 300 heridos habidos en el citado atentado, así como a todos los que, de una forma u otra, han vivido tan trágica experiencia. No quisiera de ninguna manera aparecer aquí como un tipo insensible a tanto dolor. En este caso, además, me une con el país vecino más de lo que el lector casual pueda suponer. Dicho esto, no puedo dejar tampoco pasar por alto, por llamativo, las palabras del Presidente francés, quien viene a decir que «Francia está en guerra». Se me hace un tanto difícil entender el poco entendimiento de un estadista tal, sin entrar, claro está, en otros derroteros que poca o ninguna cabida tienen en esta exposición. Francia, Monsieur Hollande, hace algún tiempo – antes de los atentados del 13-N – que está en guerra. ¡Sí, sí, en contra del «Estado Islámico» y en defensa de «los valores y modos de vida de los cuales los franceses son pioneros»! O, al menos, así es como ellos se ven. El chauvinismo tiene mucho que ver con mirarse demasiado el ombligo…

    En defensa de unos valores y modo de vida, hemos querido importar e imponer a todo el mundo «nuestros valores y modo de vida» en nombre de la «civilización», sin habernos parado a pensar antes que, tal vez, esos lugares ya estaban «civilizados» a imagen y semejanza de sus propios valores y modo de vida. Tal vez fuera porque, lisa y llanamente, a unos cuantos de esos ya citados «racionalmente educados», les interesó que así fuera y así nos lo hicieron creer. Por nombrar, aunque sólo sea de pasada, lo que los neerlandeses hicieron para imponer «sus valores y modo de vida» en la actual Sudáfrica, con la interpretación torticera que tomaron del reformista cristiano Calvin, los que les condujo a la justificación del «apartheid: un valor y modo de vida para la mayoría civilizada de la minoría blanca», que legitimaba un régimen de separación en el que la población negra era vista como de inferior categoría. Por sólo hablar de los que en el continente africano se quedaron, y no de los que optaron directamente por la conquista y expoliación como fue la de América. O para todos aquellos que me acusarán de remitirme a hechos ya muy lejanos en la historia (¡cuán equivocados están!), les recordaré las más recientes mentiras versadas sobre «armas de destrucción masiva» que amenazaban con destruir… no lo repetiré por ser demasiado repetitivo… Todo en «nombre de la razón» que nos dan nuestros ya tan cacareados «valores y modo de vida». Reitero, no seré yo quien discuta las virtudes – que las tienen – de esos valores y modo. Pero no con ello caeré en su defensa a ultranza, ni que crea que son verdades absolutas inmutables, ni sean los únicos y verdaderos valores y modo de vida.

    Cuando les «sans-culottes burgueses» triunfaron con su revolución, exclamaron al mundo haber acabado con «L’ancien Régime», es decir, que había nacido un «nuevo orden social», que no sólo habían dado fin a una antigua forma de poder tiránico, sino que habían sepultado para siempre sus ideas y principios. Había nacido, en definitiva, unos «nuevos valores y modo de vida». Pues bien, aunque lo que vaya a decir a continuación no sea del todo fiable, ya que me remitiré a mí escaso poder de retención, se me viene a la memoria lo que creo dejó dicho nuestro seguramente más ilustre filósofo, D. José Ortega y Gasset. Según él, las gentes que triunfaron con la revolución francesa eran básicamente comerciantes, negociantes, artesanos, etc. gentes con mucho poder económico en su conjunto, pero con limitado bagaje cultural, proveniente, en el mayor de los casos, «de las bajas clases sociales» (de los burgos, que no del campesinado). Adoptaron, claro está, una vez en el poder, «las viejas y convenientes costumbres de L’ancien Régime», descartando las buenas y nobles que los mandamases de la época, entonces La Nobleza, poseían (que, aunque no lo parezca, sí las tenían). Su «palabra», por ejemplo; o su respuesta ante la guerra: el Noble era el primero en dirigir a sus tropas y, en la mayoría de los casos, las razones de orden económico no eran las que primaban para el inicio de un conflicto armado. Puede que hoy no podamos decir lo mismo.

    Hemos pasado con el «neo-liberalismo» de la «economía con mercado» a la «economía de mercado», hasta acabar en una «sociedad de mercado» . Y esto, lo queramos o no, ha influido notoriamente en todos los ámbitos y aspectos de «nuestros valores y modo de vida», y no sólo a título colectivo, sino individual. El modo hace mucho tiempo que en nada se aproxima siquiera al que, por no retrotraerme demasiado en el tiempo, imperaba entre mi generación. A los valores les sucede más de lo mismo, con la peculiaridad desoladora de que en la práctica han desparecido, o muy cerca de ello están. Soy de los que afirman que la actual crisis no fue provocada inicialmente por una «crisis financiera», sino por una «crisis de valores por pérdida de los mismos», en una sociedad egoísta, cobarde, débil, victimista, decadente, degradada intelectual, moral y culturalmente por sus propios componentes a través del mercado libre (tanto tienes tanto vales) y la globalización (donde la supuesta «colectivización de los mercados» ha reducido a la mínima expresión al individuo: en la era de las comunicaciones estamos – «nos sentimos», que es más grave – más solos que nunca). Así pues, las llamadas a la defensa de «nuestros valores y modo de vida», necesitan, cuando menos, una revisión a fondo. Rescatemos de ellos sus mejores virtudes, pero no hagamos de los mismos un eslogan con los que pretender dominar el mundo a través de su liturgia. Mientras nosotros alcanzamos el cielo con la adquisición de lo último en telefonía inteligente o el vehículo que todo lo hace por nosotros, hay quien está dispuesto a inmolarse por su fe. Estos comportamientos e infinidad más de ellos, deberían, cuando menos, hacernos reflexionar y replantearnos nuestro modo de vida y, sobre todo, nuestros valores. En contraposición a la violencia está el diálogo. El poder de la palabra.

    Ya Platón, hace más de 2300 años, decía que unas de las mejores maneras de llegar al conocimiento pleno y aproximarse lo más posible al mundo de las «Ideas», era través del diálogo. Él mismo deja constancia de su obra en forma de diálogos; de «Hipias» Menor a «Timeo». Pero, ¿cómo poder dialogar en una sociedad tan individualizada, corrupta y mediatizada? Yo lo veo difícil. Ya he hecho referencia a la era de las comunicaciones. Hoy tenemos la red de redes preñada de un motón de «ramificaciones sociales» y no sabemos comunicarnos; siquiera no hemos tomado la molestia de aprender a hacerlo. No hay nada más que darse una vuelta por cualquiera de esas «redes» y comprenderán de lo que les estoy hablando. Yo no soy ajeno a las mismas, y puedo asegurar que me cuesta lo mío entender a algunos que por allí pululan.

    Otras de las referencias a las que aludí fue al declive «cultural-intelectual» (el moral es casi inexistente en los medios anteriormente reseñados) en el que ha degenerado nuestra sociedad. El mantener, pues, un diálogo entre «iguales», se hace harto difícil en los tiempos que corren. No sólo se percatará de ello el avezado lector que tales males descritos se circunscriben a las mencionadas redes sociales de la red de redes, sino también a la compuesta por las denominadas fuentes de información oral y escrita; a los medios de comunicación clásicos, me refiero. Es lastimoso verles doblegarse a todo tipo de intereses y, sobre todo, de poder. Ya no sólo mienten, sino que manipulan, lo que viene a ser más vergonzante si cabe.

    Todo «poder» se mantendrá, entre otros, sobre el poder de la información, y es por ello que acallará cualquier voz que no le sea favorable. Será quien dictamine las directrices a seguir y contará para tal fin con sus «secuaces», quienes a través y con sus medios publicitarán la mano que les da de comer. El «poder» es por antonomasia el gran «gurú de la mentira». Nada nuevo aportaré mencionando a Joseph Goebbels, Ministro de Educación Popular y Propaganda del III Reich, quien expuso sus 11 Principios de Propaganda al servicio del Nazismo, pero que, como Maquiavelo, sólo expuso por escrito lo que todo «poder» siempre realizó, realiza y realizará. No tiene desperdicio – ni ninguno de los 11 – su sexto Principio: «Principio de orquestación: La propaganda debe limitarse a un número pequeño de ideas y repetirlas incansablemente, presentadas una y otra vez desde diferentes perspectivas, pero siempre convergiendo sobre el mismo concepto. Sin fisuras ni dudas». De aquí viene también la famosa frase: «Si una mentira se repite suficientemente, acaba por convertirse en verdad». Si no les convence un ideólogo de una forma de gobierno totalitario, vean pues el decálogo del inventor de la teoría de la propaganda y las relaciones públicas (Propaganda, 1928), Edward Louis Bernays, austríaco y sobrino de Freud, quien se educó y desarrolló su trayectoria profesional en los Estados Unidos. Con tales precedentes, tomaremos, claro está, todo lo que toda «forma de poder» quiera decirnos con el mayor de los «sentidos críticos» que podamos adoptar y, cuando aquélla nos invite al diálogo, pongámonos en alerta. Nos ofrecerá lo que no está dispuesta a ceder. Nos hablará de diálogo en condicional, de esas «líneas rojas» que nadie – excepto ella misma – puede traspasar. Un diálogo basado en el «yo digo y tu escucha» , donde todo pueda debatirse sin que nada contradiga los dictámenes del «Sacro-santo Estado» y sus «verdades reveladas» ; y, si en todo caso deben serte explicadas, «doctores tiene el poder».

    Se les llenará la boca de democracia a todos esos «predicadores del Sacro-santo Estado», convenciéndonos de que el poder está en nuestras manos cuando como «borregos» nos aleccionan en como depositar nuestro voto en las urnas. Nos contarán las mil y una virtudes de la «fiesta de la democracia», sin que nos paremos a pensar que la cosa es más seria que una mera fiesta. Nos harán «creer» que esta es «la mejor y única forma conveniente de convivencia», que lo que pueda venir de novedoso o que lo que podamos «readoptar» de nuestro bagaje histórico es peligroso, que la fórmula es, en definitiva, sino la mejor, «sí la menos mala de todas las posibles»; pero lo peor es que nos harán «tragar» con que esto es la democracia, y que ésta, como es sabido, se basa en el diálogo. Ellos que con nadie quieren hablar.

    No hará falta remitirnos a ejemplos ninguno para ilustrar lo que vengo diciendo, aún con mandatos democráticos ordenados por sufragio universal a través de los votos – que no voces – emitidos de la mayoría, no quieren hablar. ¿Cómo queremos que hablen, si no nos escuchan? Si lo que quiere el pueblo es que se le escuche, que empiece por practicar «bramando en el desierto». Interpretan, bajo «el prisma del poder» – léase también «poderes» –, lo que a éste más le conviene: el inmovilismo. Toda forma de poder, al igual que toda religión, en esencia, nunca cambia. Sólo cuando ciertas condiciones sociales, económicas, culturales e incluso político-históricas se dan y favorecen un cambio de tendencia – como una revolución, por ejemplo –, entonces puede derrocarse el «poder establecido» por otro que ocupará su lugar, y ese nuevo «poder» se reestablecerá como lo hiciera su antecesor. Para que un diálogo fructifique debe darse entre «iguales». De nada nos servirá entablar cualquier tipo de conversación con quien no sea o no se considere «nuestro igual», a pesar de todas las promesas dadas para el alcance de esa supuesta igualdad. Lo que todo «poder» propone con la misma, no es más que una «idea de unidad o unitaria , una «forma de sociedad igualitaria» que no es más que «una forma unitaria de pensamiento único». Con ella se ahorrarán los conflictos que puedan derivar del pensamiento libre, plural y diverso y sus derivadas culturales, sociales, políticas… filosóficas incluso.Cualquier diálogo, por tanto, se verá sofocado por esa idea de unificación.

    Volvamos a la historia, la cual, como siempre en estos casos, nos clarificará los conceptos. La Antigua Grecia (la Grecia Clásica) dejó de florecer, y con ello su esplendor, cuando sucumbió al «Imperio Alejandrino y el mundo se helenizó». Roma empezó su decadencia al tiempo que se convirtió en imperio, y de todos es conocido lo que la caída de éste último significó. Las propias comunidades cristianas primitivas fueron barridas de las doctrinas cristianas cuando fueron tan grandes que fueron absorbidas por el «poder unitario del papismo». Que no decir del «federalismo medieval», la liga hanseática, el esplendor de los distintos principados de la Italia del Renacimiento (Florencia, Génova) o de sus repúblicas (Venecia), que cuando se les dio por abrazar a las «nuevas y provechosas alianzas de los grandes estados modernos», desaparecieron sin más. O cómo olvidarse de los Reinos de Taifas habidos en la península ibérica bajo dominación musulmana, que pasaron al ostracismo una vez conquistados por «la unión de los reinos cristianos del norte comandados por los Reyes Católicos» . Por no referirnos a los «things» germanos destruidos por el imperialismo romano. Todas éstas formas de estado tenían algo en común: la proximidad entre sus miembros a través de sus lazos, muchas veces, sanguíneos. Por ello el diálogo era fluido y los acuerdos solían darse por mutuo acuerdo a través de convenios económicos autárquicos.

    Para ilustrar lo que pretendo transmitir lo hasta aquí expuesto, haré, a modo de ejemplo, referencia a los citados «things» germanos. Las comunidades germánicas de la época se componían, por lo general, de unas cien familias («hundertschaften») en colonias dispersas sobre una determinada extensión de tierra; diez o veinte de esas colonias o «hundertschaften» conformaban una tribu, cuyo territorio era denominado «Gau» y, a su vez, las agrupaciones de tribus emparentadas constituían un pueblo. Las «hundertschaften» se repartían entre sí el territorio, de manera tal que, periódicamente, se volvían a hacer repartos, por lo que se evitaba por largo tiempo la propiedad privada de las tierras. De hecho, lo único que podría asociarse con la posesión privada eran las armas, herramientas acondicionadas por uno mismo y otros utensilios de uso diario. Todas las cuestiones importantes se debatían en asambleas populares generales o «Things», y se tomaban en ellas los acuerdos. Del mismo modo o parecido, convivieron durante siglos las primeras comunidades cristianas. En siglo IV a. C., Aristóteles nos advertía de lo siguiente: «Un estado no puede hacerse con diez hombres, y a partir de cien mil, ya no es un estado» . No hay que tomarse, claro está, estos números al pie de la letra, entre otras cosas porque muchos conceptos de la época – entre ellos el numérico – nada tienen que ver con los de hoy en día; pero sí nos acercará a la idea que el filósofo quería transmitirnos: demasiados pocos hombres seguramente no podrían conformar un estado, si bien, un número exagerado de los mismos dejaría de serlo.

    Ponernos en contacto y de acuerdo entre más de cien mil almas puede presentarse como una quimera, por lo que se deduce que es improbable gobernarlas de forma adecuada. Y así, hubo que inventarse «maneras alternativas de gobernabilidad y la necesidad del poder». Éste no intentará el diálogo por improbable ante la inmensidad de los nuevos estados modernos; nos tutelará, nos dirá lo que podemos y no podemos hacer, cuáles son nuestras obligaciones y orientará nuestros derechos, se entrometerá en la intimidad de nuestros hogares y la propia, nos aleccionará sobre el bien y el mal, la moral, la ética y las virtudes que a todo ser le corresponde, como nacer, vivir y morir, en definitiva, nos adoctrinará; nos arrebatará todo cuanto nos pertenece que no es más que nosotros mismos; nos coaccionará, acusará, juzgará y condenará con o sin nuestro consentimiento; nos transformará, en definitiva, en lo que a él más le convenga y, cuando todo esto no le funcione, forzará su huida hacia adelante con la imposición, la conquista y la globalización»... Y todo en nombre del «Sacro-santo Estado», que ha engordado tanto, se ha hecho tan grande, tan inmenso, que en él todos somos extraños, foráneos los unos para los otros y, como marabunta, tsunami, riada… se lo lleva todo por delante, incluido «nuestros tan amados y sobrevalorados valores y modo de vida» .

    rpm ‘16

    Euskadi-Galiza, xaneiro 2016.

    Una escultura de un cerebro humano descansa sobre un anillo oscuro en una habitación gris, con una esfera luminosa arriba y una proyección de luz en la pared que dice UNUS MENS, UNICA COGITATIO.